महाराष्ट्रात दुध आणि दुग्धजन्य पदार्थांमधील भेसळ रोखण्यासाठी अन्न व औषध प्रशासनाने अत्यंत कडक पावले उचलली आहेत. तुकाराम मुंडे यांनी नुकतीच नवीन मार्गदर्शक तत्वे जाहीर केली असून, यात भेसळ करणाऱ्यांवर कडक कारवाई आणि मोठ्या दंडाची तरतूद करण्यात आली आहे. प्रत्येक नागरिकाला शुद्ध आणि सुरक्षित दुध मिळावे, हे या मोहिमेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

पॅकेजिंग आणि लेबलिंगचे कडक नियम

आईस्क्रीम, कुल्फी आणि चॉकलेट यांसारख्या पदार्थांच्या लेबलवर आता सर्व माहिती स्पष्टपणे लिहिणे बंधनकारक आहे. जर उत्पादनात स्टार्च किंवा ‘नॉन-मिल्क प्रॉडक्ट्स’ वापरले असतील, तर त्याचा उल्लेख लेबलवर असणे अनिवार्य आहे. तसेच, नाशवंत उत्पादनांसाठी ‘Keep in Refrigerated’ आणि दुध पावडरसाठी साठवणुकीच्या सूचना स्पष्टपणे लिहिणे आता बंधनकारक करण्यात आले आहे.

स्टिंग ड्रिंक मुलांसाठी घातक? विधानसभेत जोरदार चर्चा, राहुल नार्वेकरांनी भाजप आमदाराला सुनावले

सुट्या दुधाच्या विक्रीवर मर्यादा

पाश्चराईज्ड किंवा उष्णता प्रक्रिया केलेले दुध आता उघड्या कॅन किंवा ड्रममधून सुट्या स्वरूपात विकता येणार नाही. असे दुध केवळ सीलबंद पाकिटातच विकणे बंधनकारक आहे. कच्च्या दुधाच्या (Raw Milk) बाबतीत, ‘हे दुध सेवन करण्यापूर्वी उकळणे आवश्यक आहे’ अशी सूचना पाकिटावर असणे गरजेचे आहे, अन्यथा विक्रेत्यावर कडक कारवाई केली जाईल.,

फोर्टिफाईड आणि रिकम्बाईंड दुध

ज्या ठिकाणी दुधामध्ये अ आणि ड जीवनसत्त्वांचे फोर्टिफिकेशन केले आहे, तिथे ‘F’ हे चिन्ह मोठ्या बोल्ड अक्षरात लिहिणे आवश्यक आहे. तसेच, ‘रिकन्स्टिट्यूटेड’ आणि ‘रिकम्बाईंड’ दुधाच्या उत्पादनात वापरलेले घटक आणि पाण्याची मात्रा यांचे प्रमाण विहित मानकांनुसारच असावे लागते. या प्रक्रियेत केवळ मान्यताप्राप्त ‘फूड एडिटिव्ह्ज’ वापरण्याची परवानगी देण्यात आली आहे.,

दंडात्मक कारवाई आणि जन्मठेपेची शिक्षा

दुधात भेसळ केल्यामुळे जर एखाद्या ग्राहकाचा मृत्यू झाला, तर दोषीला किमान ७ वर्षे ते जन्मठेपेपर्यंतच्या शिक्षेची तरतूद आहे. यासोबतच १० लाख रुपयांचा दंडही आकारला जाईल. जर भेसळीमुळे गंभीर दुखापत झाली, तर ६ वर्षांपर्यंत कारावास आणि ५ लाख रुपये दंड आकारला जाईल. भेसळयुक्त पदार्थ ताब्यात ठेवणे हा देखील मोठा गुन्हा मानला जाईल.,

केतन अग्रवाल हत्या प्रकरण: आरोपी सिया गोयलची मुजोरी, माध्यमांना दाखवले मधले बोट

अन्न सुरक्षा अधिकाऱ्यांच्या कामात हस्तक्षेप नको

अन्न सुरक्षा अधिकारी (FSO) जेव्हा तपासणीसाठी येतील, तेव्हा त्यांच्या कामात अडथळा आणणे किंवा जप्त केलेल्या मालाशी छेडछेड करणे हा गुन्हा आहे. अशा कृत्यासाठी ६ महिन्यांपर्यंत कारावासाची शिक्षा होऊ शकते. तसेच, दिशाभूल करणाऱ्या जाहिराती करणाऱ्या कंपन्यांवर आता थेट १० लाख रुपयांपर्यंत दंड लावला जाणार असून, प्रशासनाकडून शून्य सहिष्णुता (Zero Tolerance) धोरण राबवले जात आहे.,

निष्कर्ष

तुकाराम मुंडे यांनी जाहीर केलेले हे नियम महाराष्ट्रातील दुध क्षेत्रातील पारदर्शकता वाढवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. यामुळे भेसळखोरांना चाप बसेल आणि राज्याला ‘भेसळमुक्त महाराष्ट्र’ करण्याच्या दिशेने मोठे पाऊल पडेल. नागरिकांनी देखील अधिकृत आणि योग्य लेबलिंग असलेली उत्पादनेच खरेदी करून या मोहिमेत सहकार्य करावे.

तुकाराम मुंडेंचा दणका; मुंबई-बदलापूरच्या ब्लड सेंटरवर हातोडा

• दुध भेसळीमुळे मृत्यू ओढवल्यास जन्मठेप आणि १० लाख रुपये दंड.
• पाश्चराईज्ड दुध सुट्या स्वरूपात विकण्यावर पूर्णपणे बंदी.
• फोर्टिफाईड दुधावर ‘F’ चिन्ह मोठ्या अक्षरात असणे अनिवार्य.
• स्टार्च किंवा नॉन-मिल्क घटकांचा वापर केल्यास लेबलवर जाहीर करणे बंधनकारक.
• परवाना नसताना दुग्ध व्यवसाय केल्यास १० लाख रुपयांपर्यंत दंड.