ब्रेड किंवा भाज्यांवर थोडीशी बुरशी दिसली की आपण अनेकदा तो भाग कापून उरलेले अन्न वापरतो. मात्र, ही साधी दिसणारी सवय आरोग्यासाठी अत्यंत घातक ठरू शकते. अन्न वाचवण्याच्या नादात आपण आपल्या यकृताला आणि मूत्रपिंडाला धोक्यात घालत आहोत का, हे शास्त्रीय दृष्टिकोनातून समजून घेणे गरजेचे आहे.

बुरशीचे अदृश्य जाळे आणि अन्नातील संसर्ग अन्नावरील बुरशी म्हणजे केवळ वर दिसणारा पांढरा किंवा हिरवा थर नसून ते सूक्ष्म जीवाणूंचे एक जाळे असते. याला शास्त्रीय भाषेत ‘मायसेलियम’ म्हणतात, जे झाडाच्या मुळांप्रमाणे अन्नाच्या आत खोलवर पसरलेले असते. जेव्हा आपल्याला पृष्ठभागावर रंग बदललेला दिसतो, तेव्हा समजून जावे की बुरशीने अन्नाच्या अंतर्भागात आपले स्थान पक्के केले आहे, जे डोळ्यांना दिसत नाही.

“कारखाना चोरण्याइतकं सोपं नाही…” पडळकरांनी रोहित पवारांसमोरच शरद पवारांना झापलं

मायकोटॉक्सिन्स आणि यकृताच्या कर्करोगाचा धोका काही प्रकारची बुरशी ‘मायकोटॉक्सिन्स’ नावाचे विषारी द्रव्य तयार करते. तज्ज्ञ डॉ. पॅट्रिक हिकी यांच्या मते, याचे वारंवार सेवन केल्यास पोटाचे गंभीर विकार उद्भवू शकतात. अत्यंत धोकादायक म्हणजे ‘ॲस्परजिलस’ सारख्या बुरशीमुळे ‘ॲफ्लाटॉक्सिन’ तयार होते, ज्याचा थेट संबंध यकृताच्या कर्करोगाशी (लिव्हर कॅन्सर) असल्याचे अनेक संशोधनातून समोर आले आहे.

ब्रेड आणि मऊ फळांबाबत सावधानता ब्रेडसारख्या छिद्र असलेल्या आणि मऊ पदार्थांवर बुरशी दिसल्यास ते त्वरित कचऱ्याच्या डब्यात फेकून द्यावेत. अशा पदार्थांमध्ये बुरशीची मुळे १ सेमी किंवा त्यापेक्षा जास्त खोलवर सहज पसरू शकतात. तसेच टोमॅटो, काकडी किंवा पीच यांसारख्या जास्त पाण्याचे प्रमाण असलेल्या भाज्या आणि फळे बुरशी लागताच फेकून द्यावीत, कारण त्यात जंतूंचा प्रसार अत्यंत वेगाने होतो.

पुणे: मंचरमध्ये दूध भेसळ करणाऱ्या टोळीचा पर्दाफाश; तुकाराम मुंढेंची मोठी कारवाई

कडक खाद्यपदार्थ वाचवण्यासाठी काय करावे? चेडर किंवा पार्मेझान सारख्या कडक चीजवर लहान बुरशी दिसल्यास, त्या भागाच्या भोवतीचा किमान १० मिमी थर कापून उरलेले चीज खाणे शक्य आहे. तसेच गाजर, कोबी किंवा मुळा यांसारख्या कडक भाज्यांचा बुरशीयुक्त भाग १ सेमीपर्यंत कापून उरलेली भाजी वापरता येते. या पदार्थांमध्ये ओलावा कमी आणि आम्लता जास्त असल्याने बुरशीला आतपर्यंत शिरणे कठीण जाते.

अन्नाला बुरशीपासून वाचवण्यासाठी उपाय बुरशीला उष्ण आणि ओलसर वातावरण पोषक असते, त्यामुळे स्वयंपाकघर नेहमी स्वच्छ, कोरडे आणि खेळत्या हवेचे ठेवावे. भाज्या आणि सॅलडची पाने हवाबंद डब्यात साठवताना तळाला पेपर टॉवेल ठेवावा, जेणेकरून तो ओलावा शोषून घेईल. योग्य साठवणुकीमुळे अन्नाला बुरशी लागण्याची प्रक्रिया मंदावते आणि अन्न जास्त काळ सुरक्षित टिकण्यास मदत होते.

रेवती सुळे आणि सारंग या जोडीचे मनमोहक फोटो पहा

अन्नावरील बुरशीकडे दुर्लक्ष करणे आरोग्यासाठी महागात पडू शकते. सुरक्षिततेचा नियम म्हणून, जर अन्नाच्या दर्जाबाबत थोडीही शंका असेल, तर ते न खाणेच उत्तम आहे. विशेषतः मुले, वृद्ध आणि गर्भवती महिलांनी या बाबतीत अजिबात तडजोड करू नये.

• बुरशी ही झाडाच्या मुळांप्रमाणे अन्नाच्या आत खोलवर ‘मायसेलियम’च्या रूपात पसरलेली असते.
  
• ब्रेड आणि मऊ फळे (टोमॅटो, काकडी) बुरशी लागल्यास कधीही खाऊ नयेत, ती त्वरित फेकावीत.
  
• कडक चीज आणि गाजर, कोबी यांसारख्या भाज्यांचा १ सेमी भाग कापून उरलेला भाग वापरता येतो.
  
• ॲस्परजिलस बुरशीमुळे तयार होणारे ॲफ्लाटॉक्सिन यकृताच्या कर्करोगाला कारणीभूत ठरू शकते.
  
• खराब सफरचंदांमध्ये ‘पॅट्युलिन’ नावाचे विष असू शकते, त्यामुळे त्यांचा रस पिणे टाळावे.

तुकाराम मुंडे यांचा दूध भेसळखोरांवर सर्जिकल स्ट्राईक; १ हजार लिटर दुधात ५०० लिटर शाम्पू-केमिकलची भेसळ!