पुणे जिल्ह्यातील मंचर येथे अन्न आणि औषध प्रशासनाने (FDA) दूध भेसळ करणाऱ्या एका मोठ्या संघटित रॅकेटचा पर्दाफाश केला आहे. आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या मार्गदर्शनाखाली ही कारवाई करण्यात आली असून, यामध्ये कृत्रिम दूध तयार करण्यासाठी वापरले जाणारे घातक रसायने आणि साहित्याचा मोठा साठा जप्त करण्यात आला आहे. या कारवाईमुळे दुग्धविकास क्षेत्रात मोठी खळबळ उडाली आहे.

कारवाईची पार्श्वभूमी आणि गुप्त माहिती

FDA ला ११ जून रोजी या संघटित दूध भेसळीबाबत अत्यंत महत्त्वाची आणि खात्रीशीर गुप्त माहिती मिळाली होती. त्यानंतर गेल्या एक महिन्यापासून संशयित व्यक्तींवर बारकाईने पाळत ठेवण्यात आली होती. संशयितांच्या हालचाली टॅप केल्यानंतर, जेव्हा भेसळीचे साहित्य पोहोचवले जात होते, तेव्हा जॉईंट टीमने छापा टाकून आरोपींना रंगेहात पकडले.

संभाजीनगरच्या आंदोलनात विठ्ठल कांगणेंचा प्रखर एल्गार; पेपर फुटीवरून सरकारला धारेवर धरले

भेसळीसाठी वापरले जाणारे घातक घटक

या रॅकेटमध्ये कृत्रिम दूध तयार करण्यासाठी मानवी आरोग्यास अत्यंत घातक असलेल्या पदार्थांचा वापर केला जात होता. तपासणी दरम्यान स्किम मिल्क पावडर (SMP), इमल्सिफायर, शाम्पू, डिटर्जेंट आणि पाम ऑईल यांसारख्या वस्तू सापडल्या आहेत. यामध्ये वापरले जाणारे ‘इमल्सिफायर’ हे एक औद्योगिक रसायन असून ते पाणी आणि पावडर एकत्र ठेवण्यासाठी ‘बॉन्डिंग एजंट’ म्हणून वापरले जात होते.

रॅकेटचे मुख्य सूत्रधार आणि अटक

मंचरमधील या रॅकेटचा मुख्य पुरवठादार सुशांत हिंगे आणि त्याचा सल्लागार संदीप लोढा या दोघांनाही ओळखून अटक करण्यात आली आहे. संदीप लोढा हा या भेसळीचे ‘फॉर्म्युलेशन’ तयार करणारा मेंदू होता. हे दोघेही कागदोपत्री वेगळे दिसत असले तरी, त्यांची भागीदारी असल्याचे तपासात निष्पन्न झाले आहे.

तुकाराम मुंडे यांचा दूध भेसळखोरांवर सर्जिकल स्ट्राईक; १ हजार लिटर दुधात ५०० लिटर शाम्पू-केमिकलची भेसळ!

उत्पादनाचा खर्च आणि विक्रीचे जाळे

हे कृत्रिम दूध तयार करण्याचा खर्च अतिशय कमी होता, ज्यामुळे नफ्याचे प्रमाण मोठे होते. रसायनांच्या मदतीने म्हैशीचे दूध केवळ ३० रुपये प्रति लिटर आणि गाईचे दूध १५ रुपये प्रति लिटर दराने तयार केले जात होते. हे दूध कलेक्शन सेंटर्स, चिलिंग सेंटर्स आणि विविध डेअरींच्या माध्यमातून थेट बाजारपेठेत विकले जात होते.

तपासाची व्याप्ती आणि पुढील पावले

तुकाराम मुंढे यांनी स्पष्ट केले की, ही कारवाई म्हणजे केवळ एका मोठ्या हिमनगाचे टोक आहे. या रॅकेटचे धागेदोरे खूप खोलवर आणि अनेक ठिकाणी पसरलेले आहेत, ज्याचा शोध प्रशासन घेत आहे. आगामी काळात या प्रकरणातील इतर दुव्यांपर्यंत पोहोचून हे संपूर्ण नेक्सस उद्ध्वस्त करण्याचा निर्धार प्रशासनाने व्यक्त केला आहे.

मंचरमधील या कारवाईमुळे दूध क्षेत्रातील काळेबेरे समोर आले असून ग्राहकांच्या आरोग्याशी होणारा खेळ उघड झाला आहे. प्रशासनाने या प्रकरणाचा मुळापासून तपास सुरू केला असून, दोषींवर कडक कारवाईचे संकेत दिले आहेत.

महाराष्ट्रात अतिवृष्टीचे संकट: नाशिक जिल्ह्यात ४८ तास महत्त्वाचे, शाळांना सुट्टी आणि देवस्थानं बंद

• FDA ने ११ जून रोजी मिळालेल्या गुप्त माहितीवरून मंचरमध्ये मोठी कारवाई केली.
• रॅकेटचा मुख्य पुरवठादार सुशांत हिंगे आणि फॉर्म्युला देणारा संदीप लोढा यांना अटक झाली आहे.
• भेसळीसाठी शाम्पू, डिटर्जेंट, पाम ऑईल आणि औद्योगिक रसायनांचा (इमल्सिफायर) वापर केला जात असे.
• अवघ्या १५ ते ३० रुपयांत कृत्रिम दूध तयार करून ते डेअरी आणि चिलिंग सेंटरला विकले जात होते.
• गेल्या एक महिन्यापासून या संशयितांवर पाळत ठेवून ही ‘रेड हँडेड’ कारवाई करण्यात आली.