चीनचा ‘वॉटर बॉम्ब’ डाव? तिबेटमध्ये जगातील सर्वात मोठ्या धरणाचे काम सुरू; भारताचा ₹1.5 लाख कोटींचा प्रतिउत्तर प्लॅन
भारत आणि चीन यांच्यातील सीमावाद हा काही नवीन विषय नाही. मात्र, आता या संघर्षाला पाण्याची किनार मिळत असल्याचे चित्र दिसू लागले आहे. तिबेटमधील यार्लुंग त्सांगपो नदीवर चीनने जगातील सर्वात मोठ्या जलविद्युत प्रकल्पाचे बांधकाम सुरू केल्याची माहिती समोर आली आहे. हीच नदी पुढे भारतात ब्रह्मपुत्रा म्हणून ओळखली जाते. त्यामुळे या प्रकल्पाकडे भारतासह संपूर्ण दक्षिण आशियाचे लक्ष लागले आहे.
चीनचा मेडोग हायड्रोपावर प्रोजेक्ट तब्बल 60 हजार मेगावॅट क्षमतेचा असणार आहे. ऊर्जा निर्मितीच्या दृष्टीने हा जगातील सर्वात मोठ्या प्रकल्पांपैकी एक मानला जात आहे. विशेष म्हणजे, हा प्रकल्प भारताच्या अरुणाचल प्रदेश सीमेजवळ उभारला जात असल्यामुळे भारतीय सुरक्षा यंत्रणा आणि जलतज्ज्ञ यांच्यामध्ये चिंता वाढली आहे.
कारण, ब्रह्मपुत्रा ही ईशान्य भारतातील लाखो नागरिकांच्या जीवनाशी जोडलेली नदी आहे. शेती, पिण्याचे पाणी आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था मोठ्या प्रमाणात या नदीवर अवलंबून आहे. त्यामुळे चीनकडून नदीच्या प्रवाहात भविष्यात कोणतेही बदल झाले तर त्याचा परिणाम भारतावर होऊ शकतो, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.
दरम्यान, चीनच्या या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाला उत्तर देण्यासाठी भारतानेही हालचाली सुरू केल्या आहेत. अरुणाचल प्रदेशातील सियांग नदीवर ‘सियांग अप्पर मल्टीपर्पज प्रोजेक्ट’ उभारण्याच्या योजनेला गती देण्यात येत आहे. या प्रकल्पाची जबाबदारी एनएचपीसीकडे सोपवण्यात आली असून त्याचा अंदाजित खर्च सुमारे 1.5 लाख कोटी रुपये असल्याचे सांगितले जाते.
हा प्रकल्प केवळ वीज निर्मितीसाठीच नाही तर पूर नियंत्रण, जलसुरक्षा आणि नदी व्यवस्थापनासाठीही महत्त्वाचा ठरणार आहे. विशेषतः ब्रह्मपुत्रा खोऱ्यात दरवर्षी उद्भवणाऱ्या पुराच्या समस्येवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी हा प्रकल्प उपयुक्त ठरू शकतो.
बेस्ट कर्मचाऱ्यांचा संप कायम; मुख्यमंत्र्यांच्या लेखी आश्वासनाशिवाय माघार नाही
तज्ज्ञांच्या मते, हिमालयीन नद्यांवरील असे प्रकल्प हे फक्त विकासाचे प्रतीक नसतात. उलट ते भविष्यातील जलसुरक्षा, राष्ट्रीय हित आणि भू-राजकीय समीकरणांशी थेट जोडलेले असतात. त्यामुळे चीनच्या या धरणाकडे केवळ वीज निर्मितीचा प्रकल्प म्हणून पाहणे योग्य ठरणार नाही.
दुसरीकडे, पर्यावरण तज्ज्ञांनीही चिंता व्यक्त केली आहे. हिमालयीन प्रदेश भूकंपप्रवण असल्याने अशा मोठ्या धरणांचे पर्यावरणीय परिणाम दूरगामी ठरू शकतात. नदीच्या नैसर्गिक प्रवाहावर परिणाम झाल्यास जैवविविधता आणि स्थानिक जीवनशैलीवरही परिणाम होऊ शकतो.
सध्या चीनचा प्रकल्प प्रत्यक्ष बांधकामाच्या टप्प्यात आहे. मात्र भारताचा प्रकल्प अजून प्राथमिक प्रक्रिया आणि व्यवहार्यता तपासणीच्या टप्प्यात असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे येत्या काही वर्षांत या दोन्ही प्रकल्पांच्या प्रगतीकडे जगाचे लक्ष लागलेले असेल.
“मी डगमगलो नाही, खचणारही नाही”; शिवसेना वर्धापन दिनी उद्धव ठाकरेंचा भाजपावर हल्लाबोल
पाणी हे भविष्यातील सर्वात मौल्यवान संसाधन मानले जात असताना, चीन आणि भारत यांच्यात सुरू झालेली ही नवी स्पर्धा केवळ धरणांची नाही, तर जलसुरक्षा आणि राष्ट्रीय हित जपण्याची लढाई ठरू शकते.
Mahesh Rathod is a News Writer at Maharashtra Trending with over five years of experience covering Maharashtra politics, breaking news, social issues, crime, and current affairs. He is committed to delivering accurate, timely, and reliable news that keeps readers informed about the latest developments across the state.
