दरवर्षी मोठ्या प्रमाणात अन्न वाया जाते, ज्यामुळे अनेकदा आपण अन्नावरील बुरशीचा भाग कापून उरलेले अन्न खाण्याचा प्रयत्न करतो. मात्र, ही सवय आरोग्यासाठी सुरक्षित आहे की नाही, हे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. अन्नावरील बुरशी केवळ पृष्ठभागावर नसते, तर ती आतपर्यंत खोलवर पसरलेली असू शकते.

बुरशी म्हणजे नक्की काय आणि ती कशी पसरते? अन्नावरील बुरशी सूक्ष्म जीवाणूंनी बनलेली असते, जी धाग्यांसारख्या जाळ्याच्या रूपात वाढते, ज्याला ‘मायसेलियम’ म्हणतात. हे जाळे झाडांच्या मुळांप्रमाणे अन्नाच्या आत खोलवर शिरते. जेव्हा आपल्याला पृष्ठभागावर रंग बदललेला दिसतो किंवा धुळीसारखा थर दिसतो, तेव्हा समजून जावे की बुरशीचे कण बाहेर पडत आहेत.

बुरशी लागलेल्या अन्नाबाबत काय सांगते विज्ञान? ‘हे’ पदार्थ चुकूनही खाऊ नका!

‘मायकोटॉक्सिन्स‘: अन्नातील अदृश्य विष काही प्रकारची बुरशी ‘मायकोटॉक्सिन्स’ नावाचे विषारी पदार्थ तयार करतात. तज्ज्ञ डॉ. पॅट्रिक हिकी यांच्या मते, याचे मोठ्या प्रमाणात सेवन केल्यास पोटाचे त्रास होऊ शकतात. गंभीर परिस्थितीत, यामुळे यकृत (लिव्हर) किंवा मूत्रपिंड (किडनी) निकामी होण्यासारखे जीघेणे परिणाम होऊ शकतात.

कोणत्या पदार्थांना थेट कचऱ्याच्या डब्यात टाकावे? ब्रेडसारख्या सच्छिद्र पदार्थांवर बुरशी दिसल्यास तो त्वरित फेकून द्यावा, कारण बुरशी त्यात खोलवर पसरलेली असते. तसेच काकडी, टोमॅटो आणि पीच यांसारखी मऊ फळे आणि भाज्या लगेच फेकून द्याव्यात. सफरचंदांच्या बाबतीत विशेष काळजी घ्यावी, कारण खराब सफरचंदांमध्ये ‘पॅट्युलिन‘ नावाचे विष असू शकते.

पुणे: मंचरमध्ये दूध भेसळ करणाऱ्या टोळीचा पर्दाफाश; तुकाराम मुंढेंची मोठी कारवाई

‘१ सेंटीमीटर’चा नियम: कडक पदार्थांना कसे वाचवाल? गाजर, कोबी किंवा मुळा यांसारख्या कडक भाज्यांवरील बुरशीचा भाग किमान १ सेमी खोल कापून उरलेली भाजी वापरता येते. अशा भाज्यांमध्ये ओलावा कमी असल्याने बुरशी लवकर आत शिरत नाही. चेडर किंवा पार्मेझान सारख्या कडक चीजचा बुरशीयुक्त भाग १० मिमी कापून उरलेले चीज खाणे सुरक्षित मानले जाते.

बुरशीपासून अन्नाचे संरक्षण कसे करावे? बुरशीला उष्ण आणि ओलसर वातावरण आवडते, त्यामुळे स्वयंपाकघर स्वच्छ आणि खेळत्या हवेचे ठेवावे. सॅलडची पाने किंवा भाज्या फ्रिजमध्ये हवाबंद डब्यात साठवाव्यात आणि त्यात तळाला पेपर टॉवेल ठेवावा, जो ओलावा शोषून घेईल. योग्य साठवणुकीमुळे बुरशी लागण्याची प्रक्रिया मंदावते.

तुकाराम मुंडे यांचा दूध भेसळखोरांवर सर्जिकल स्ट्राईक; १ हजार लिटर दुधात ५०० लिटर शाम्पू-केमिकलची भेसळ!

अन्नावर बुरशी दिसल्यास धोका पत्करण्यापेक्षा सावधगिरी बाळगणे केव्हाही चांगले. विशेषतः लहान मुले, वृद्ध आणि गर्भवती महिलांनी बुरशी लागलेल्या अन्नापासून पूर्णपणे दूर राहावे, कारण त्यांची रोगप्रतिकारशक्ती कमी असते. शंका असल्यास ते अन्न फेकून देणेच आरोग्यासाठी हिताचे आहे.

• अन्नावरील बुरशी ‘मायसेलियम’च्या रूपात झाडाच्या मुळांप्रमाणे आतपर्यंत पसरलेली असते.
  
• ॲस्परजिलस बुरशीमुळे यकृताच्या कर्करोगाचा धोका निर्माण होऊ शकतो.
  
• ब्रेड आणि मऊ फळे बुरशी लागताच फेकून द्यावीत, कारण त्यात जंतू वेगाने पसरतात.
  
• कडक भाज्या आणि चीजचा बुरशीयुक्त भाग १ सेमी कापून उरलेला भाग वापरणे शक्य आहे.
  
• खराब सफरचंदांपासून तयार केलेला रस (ज्यूस) कधीही पिऊ नये, कारण त्यात विष असू शकते.

“कारखाना चोरण्याइतकं सोपं नाही…” पडळकरांनी रोहित पवारांसमोरच शरद पवारांना झापलं