इस्त्रो सोडतायत अनुभवी वैज्ञानिक; खासगी कंपन्यांची ‘ऑफर’

ठरतेय भारतीय अंतराळ मोहिमांसाठी आव्हान!

Article

भारताच्या अंतराळ क्षेत्रात सध्या मोठी खळबळ उडाली आहे. इस्त्रो (ISRO) मधील १०० हून अधिक वरिष्ठ वैज्ञानिक आणि इंजिनिअर्सनी गेल्या काही महिन्यांत राजीनामे दिले आहेत.

यामुळे गगनयान आणि चांद्रयान-४ सारख्या महत्त्वाच्या मोहिमांच्या वेळापत्रकावर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

वाढत्या खासगी अंतराळ क्षेत्राकडे या वैज्ञानिकांचा ओढा वाढल्याचे दिसून येत आहे.

खासगी कंपन्यांचे वाढते आकर्षण

भारतातील खासगी अंतराळ क्षेत्रात गेल्या १० वर्षांत मोठी क्रांती झाली आहे. सध्या ३०० ते ४०० हून अधिक कंपन्या

या क्षेत्रात सक्रिय आहेत. या कंपन्यांना अनुभवी तंत्रज्ञांची गरज आहे आणि असा अनुभव केवळ इस्त्रोमधील वैज्ञानिकांकडेच आहे.

यामुळे अनेक वरिष्ठ वैज्ञानिक निवृत्तीनंतर किंवा कामात असतानाही खासगी कंपन्यांकडे वळत आहेत.

महत्त्वाच्या मोहिमांवर होणारा परिणाम

या गळतीचा थेट परिणाम भारताच्या महत्त्वाकांक्षी ‘गगनयान’ मोहिमेवर होत आहे.

इस्त्रोच्या स्वतःच्या आदेशात नमूद केल्याप्रमाणे, वरिष्ठ वैज्ञानिकांनी काम सोडल्यामुळे ही मोहीम लांबणीवर पडण्याची शक्यता आहे.

याशिवाय चांद्रयान-४ आणि भारताच्या स्वतःच्या स्पेस स्टेशनच्या कामालाही यामुळे खीळ बसू शकते,

कारण अनुभवी कर्मचारी सोडून जात आहेत.

इस्त्रोचा नवा कठोर आदेश

परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून इस्त्रोने १४ जुलै रोजी एक नवा आदेश जारी केला आहे.

यापूर्वी केंद्राच्या संचालकांना राजीनामे मंजूर करण्याचे अधिकार होते,

परंतु २०२० चा तो नियम आता बदलण्यात आला आहे. आता वरिष्ठ वैज्ञानिकांचे राजीनामे किंवा ऐच्छिक निवृत्तीचे प्रस्ताव थेट

मुख्यालयाकडे (Headquarters) पाठवावे लागतील.

बंगळुरू आणि तिरुवनंतपुरम केंद्रांना मोठा फटका

ही वैज्ञानिक गळती प्रामुख्याने बंगळुरूमधील ‘यू.आर. राव सॅटेलाईट सेंटर’ आणि

तिरुवनंतपुरममधील ‘विक्रम साराभाई स्पेस सेंटर’मध्ये मोठ्या प्रमाणावर होत आहे.

ही दोन्ही इस्त्रोची अत्यंत महत्त्वाची केंद्रे आहेत. येथील अनुभवी वैज्ञानिकांना खासगी कंपन्यांकडून मोठ्या प्रमाणावर आकर्षित केले जात आहे,

ज्यामुळे इस्त्रोच्या कामावर परिणाम होत आहे.

इस्त्रोमध्ये वैज्ञानिकांची मोठी गळती: गगनयान आणि महत्त्वाच्या अंतराळ मोहिमांसमोर आव्हाने

वरिष्ठ वैज्ञानिकांवर नव्या नियमांची अंमलबजावणी

नवे नियम केवळ वरिष्ठ वैज्ञानिक आणि तांत्रिक कर्मचाऱ्यांसाठी लागू आहेत.

सरकारने कोणालाही जबरदस्तीने कामावर ठेवण्याचा विचार केलेला नाही,

परंतु मोहिमा पूर्ण होईपर्यंत त्यांना थांबवण्याचा प्रयत्न केला जाऊ शकतो. अशा प्रकारे, महत्त्वाच्या प्रकल्पांची वेळेत पूर्तता व्हावी यासाठी इस्त्रो प्रशासन आता अधिक सावध पावले उचलत आहे.

सोनम वांगचूक यांचा 2 दिवसात मृत्यू ओढवू शकतो, दिल्ली हायकोर्टात याचिका दाखल

इस्त्रोमधील ही गळती भारताच्या अंतराळ स्वप्नांसाठी चिंतेचा विषय आहे. खासगी क्षेत्राची प्रगती कौतुकास्पद असली तरी, सरकारी संस्थांमधील टॅलेंट टिकवून ठेवणे हे आता इस्त्रोसमोर मोठे आव्हान आहे. नव्या नियमांमुळे ही परिस्थिती कशी सुधारते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.

1. Key Highlights
2. १०० हून अधिक वरिष्ठ वैज्ञानिक आणि इंजिनिअर्सनी इस्त्रोचा राजीनामा दिला आहे.
3. गगनयान आणि चांद्रयान-४ सारख्या महत्त्वाच्या मोहिमांना या गळतीचा फटका बसत आहे.
4. इस्त्रोने राजीनामे मंजूर करण्याचे केंद्रांचे अधिकार काढून घेत मुख्यालयाकडे सोपवले आहेत.
5. खासगी अंतराळ क्षेत्रातील ३००-४०० कंपन्यांमुळे वैज्ञानिकांचा ओढा तिकडे वाढला आहे.
6. ‘यू.आर. राव सॅटेलाईट सेंटर’ आणि ‘विक्रम साराभाई स्पेस सेंटर’ मधून सर्वाधिक गळती होत आहे.
7. FAQs १. इस्त्रोमधील वैज्ञानिक का सोडून जात आहेत? खासगी अंतराळ क्षेत्रातील वाढत्या संधी आणि चांगल्या ऑफर्समुळे वैज्ञानिक इस्त्रो सोडत आहेत.

२. या गळतीचा कोणत्या मोहिमांवर परिणाम झाला आहे? प्रामुख्याने गगनयान, चांद्रयान-४ आणि भारतीय स्पेस स्टेशन मोहिमेवर परिणाम झाला आहे.

३. इस्त्रोने राजीनाम्यांबाबत कोणता नवा नियम आणला आहे? वरिष्ठ कर्मचाऱ्यांचे राजीनामे आता केंद्र प्रमुखांऐवजी इस्त्रो मुख्यालय मंजूर करेल.

४. ही गळती कोणत्या केंद्रांमध्ये सर्वाधिक आहे? बंगळुरू (URSC) आणि तिरुवनंतपुरम (VSSC) मधील मुख्य केंद्रांमध्ये ही गळती सर्वाधिक आहे.

५. खासगी कंपन्यांना इस्त्रोच्याच वैज्ञानिकांची गरज का आहे? जटिल यंत्रणा हाताळण्याचा प्रदीर्घ अनुभव केवळ इस्त्रोच्या वैज्ञानिकांकडेच असल्याने खासगी कंपन्या त्यांना प्राधान्य देतात.

#ISRO #Gaganyaan #SpaceScience #IndiaInSpace #PrivateSpaceSector #ScientificExodus #SpaceNewsMarathi